16 listopada 2018 r.;    Imieniny obchodzą: Maria, Edmund, Marek

DEMART

GEOGRAFIA SPOŁECZNO-EKONOMICZNA ŚWIATA
"Geografia ludności"

Przyrost naturalny i rzeczywisty ludności

Przyrost naturalny jest różnicą między wielkością urodzeń i zgonów w danym okresie czasu. Różnicę tę podaje się w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (lub 100) i nazywa wskaźnikiem lub stopą przyrostu naturalnego. Wartość wskaźnika przyrostu naturalnego jest wyrażana w promilach albo w procentach. W skali światowej przyrost naturalny wynosi dziś około 1,7%.

Przyrost naturalny
www.wikipedia.pl
 
Przyrost naturalny
 www.doktorno.boo.pl
 
"Fazy rozwoju demograficznego - zmiany współczynnika urodzeń i zgonów w różnych społeczeństwach następują według określonego porządku. Wyróżnia się pięć faz rozwoju demograficznego":
  • I FAZA – wskaźnik urodzeń i zgonów utrzymuje się na podobnym wysokim poziomie, czyli przyrost naturalny jest mały. Przeciętna długość życia to 45 lat (Etiopia).
  • II FAZA – stopa urodzeń jest wysoka, stopa zgonów spada. Czas trwania życia to około 55 lat. W tej fazie zaobserwować można początek eksplozji demograficznej (Gwinea, Sierra, Leona, Uganda, Afganistan)
  • III FAZA – stopa urodzeń obniża się. Spadek stopy zgonów, stabilizuje się w tej fazie na stosunkowo niskim poziomie. Czas trwania życia wynosi 55-65 lat (Meksyk, Kolumbia).
  • IV FAZA – stopa urodzeń zmniejsza się i z czasem dochodzi do ustabilizowanego poziomu stopy zgonów. W tej fazie obserwuje się początek starzenia się społeczeństwa (Japonia, Francja, Hiszpania). Długość życia wynosi powyżej 70 lat.
  • V FAZA – stopa urodzeń spada poniżej stopy zgonów (Polska, Białoruś, Węgry, Bułgaria, Niemcy).
 
Przyrost naturalny
www.wikipedia.pl
 
Dodatnia wartość przyrostu naturalnego oznacza liczbę urodzeń która przewyższa liczbę zgonów, ujemna zaś - odwrotnie. Gdy mamy do czynienia z wartością ujemną, to mamy do czynienia z ubytkiem naturalnym. Przyrost naturalny różni się od przyrostu rzeczywistego o saldo migracji. Przyrost naturalny liczymy wzorem:
PN = U-Z.
U - liczba urodzeń
Z - liczba zgonów
Przyczyny wysokiego wskaźnika przyrostu naturalnego w krajach słabo rozwiniętych gospodarczo:
  • wysoka stopa urodzeń żywych i spadek stopy zgonów,
  • wydłużenie się średniej długości życia,
  • duży % udział w społeczeństwie ludzi młodych, wysoka płodność kobiet,
  • niski poziom wykształcenia ludności i świadomości seksualnej,
  • ukształtowany przez tradycję i kulturę model rodziny wielodzietnej, niski poziom urbanizacji (wyjątkiem są kraje Ameryki Łacińskiej).
Przyczyny niskiego wskaźnika przyrostu naturalnego w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo :
  • spadek stopy urodzeń żywych i wzrost stopy zgonów,
  • starzenie się społeczeństw – duży odsetek osób starszych,
  • wydłużającą się średnią długość życia,
  • mała liczba kobiet w wieku rozrodczym, niska płodność, -wysoki poziom zurbanizowania,
  • powszechnie akceptowany model rodziny posiadającej 1 dziecko,
  • wzrosty świadomości seksualnej i dostępu do środków antykoncepcyjnych.
Następstwami ujemnego przyrostu naturalnego są:
  • niedobre zmiany w proporcji między osobami w wieku produkcyjnym a nieprodukcyjnym,
  • w dalekosiężnej perspektywie spadek liczby osób w wieku produkcyjnym może grozić kryzysem gospodarki,
  • pośrednią konsekwencją będzie konieczność sprowadzania ‘’siły roboczej” z zagranicy, a to z kolei prowadzi do zmian w strukturze narodowościowej,
  • wydłużenie wieku pozwalającego na przejście na emeryturę,
  • ujemny przyrost naturalny pośrednio wpłynie na zmiany struktury zatrudnienia.
W ostatnich latach przyrost naturalny w naszym kraju przyjmował ujemne wartości (np:
-0,4‰ w 2003 roku, -0,1‰ w 2005). Działo się tak m.in. za sprawą spadającej liczby urodzeń, co miało kilka przyczyn:
  • ekonomiczną - duża część społeczeństwa żyła w trudnej sytuacji materialnej, która nie sprzyjała podejmowaniu decyzji o urodzeniu dziecka,
  • kulturową - zmieniał się model życia ludzi; młodzi ludzie coraz bardziej są zajęci karierą zawodową i nie mają czasu na zakładanie rodziny,
  • demograficzną - niż demograficzny ciągle jeszcze obejmował grupę ludzi w wieku 30-40 lat.
Z innej strony mamy utrzymującą się na wysokim poziomie liczbę zgonów, co spowodowane jest dużą liczebnością roczników starszych.
Mapa poniżej ukazuje zróżnicowanie przyrostu naturalnego w Polsce w 2004 roku.

 

 Przyrost naturalny w Polsce w 2004 roku
Przyrost naturalny w Polsce w 2004 roku
www.wiking.edu.pl
 
 Przyrost naturalny w Polsce w latach 1946-2003
Przyrost naturalny w Polsce w latach 1946-2003
www.wiking.edu.pl

 

Rok 2009 2010 2015 2020 2025 2030
Ogółem -7 -9 -76 -186 -392 -642
0-2 33 22 -1 -98 -142 -116
3-6 20 37 159 -43 -155 -188
7-12 -75 -59 11 221 -59 -228
13-15 -57 -57 -183 31 109 -41
16-18 -67 -72 -274 -124 138 33
18 -14 -30 -98 -55 34 24
19-24 -131 -125 -554 -497 -185 231
0-17 -131 -98 -190 41 -143 -564
18-59/64 16 -29 -853 -1 215 -878 -371
18-44 15 -4 -289 -933 -1 249 -1 198
45-59/64 1 -25 -564 -282 372 828
60+/65+ 109 119 966 988 629 292
0-14 -60 -31 49 124 -294 -566
15-59 -144 -191 -1 265 -1 294 -529 -339
60+ 197 214 1 140 983 430 263
15-64 45 13 -901 -1 335 -989 -427
65+ 8 9 776 1 024 890 351
75+ 49 49 148 -36 580 766
80+ 55 62 174 79 -29 468
85+ 32 38 149 83 42 -10
15-49**) -83 -79 -327 -331 -393 -520

 

Na obszarach gęściej zaludnionych przeważają ujemne wartości (w miastach oraz w Polsce Centralnej i Południowej), dlatego w skali całego kraju notowany jest ujemny przyrost naturalny, w 2004 roku było to - 0,4‰.
Zmiany liczby ludności w Polsce po II wojnie światowej zależały w dużej mierze od wielkości przyrostu naturalnego. Migracje zagraniczne miały większe znaczenie tylko w kilku okresach: -Niedługo po wojnie, gdy na dużą skalę odbywały się ruchy przesiedleńcze w różnych kierunkach, -Następnie w roku 1968, gdzie przymusowo Polskę musiała opuścić duża liczba osób pochodzenia żydowskiego, -W latach „80” gdy wiele ludzi powyjeżdżało ze względów politycznych i ekonomicznych, -Od roku 2004, po wejściu Polski do Unii Europejskiej, znaczna liczba Polaków wyjeżdża do krajów członkowskich UE, otwierających dla nas swoje rynki pracy.
Jednak przez ponad 50 lat utrzymywał się w Polsce stały, kilku promilowy wzrost liczby ludności. Przyrost rzeczywisty zmalał dopiero pod koniec lat „90 i od 1999” roku obserwujemy niewielki spadek liczby ludności. W ubiegłym 2008 roku po raz pierwszy, od 11 lat zanotowano dodatni przyrost naturalny. Według wstępnych szacunków liczba polskiej ludności wynosiła ok. 38 135 tys. osób , czyli prawie o 20 tys. więcej niż w roku ubiegłym. W 2008 r. tempo przyrostu ludności wynosiło 0,05%; w 2007 r. - minus 0,03%, a największy ubytek ludności odnotowano w roku 2006 –w ciągu roku liczba ludności zmniejszyła się o 32 tys. Tempo ubytku wyniosło minus 0,08%. Dzięki tym zmianom w liczbie urodzeń - w 2008 r. – przyrost wyniósł 35 tys. i był dodatni. Już trzeci rok z kolei mamy dodatni przyrost naturalny, a cztery wcześniejsze lata odznaczały się ubytkiem naturalnym, największy był w 2003 roku i wynosił minus 14,1 tys. Na polskiej wsi współczynnik przyrostu naturalnego jest zdecydowanie wyższy.
Jeżeli chodzi o liczbę ludności, to Polska znajduje się na 8 miejscu w Europie i 33 na świecie.

 

Prognoza ludności Polski 2008 -2030
Prognoza ludności Polski 2008 -2030
www.google.pl
 
Według wyników najnowszej długookresowej prognozy ludności Polski na lata 2008-2030, w ciągu najbliższych dwudziestu kilku lat liczba ludności naszego kraju będzie się stale zmniejszać i wraz z upływającymi latami tempo owego spadku będzie coraz wyższe. Przewiduje się, że w 2010 r. będzie nas w Polsce około 38 092 tys. osób, w 2020 r. około 37 830, zaś w 2030 około 36 993 tys. osób. W końcu prognozy w stosunku do 2007 roku ubytek ludności wyniesie ponad 2,2 mln co oznacza 5,6 % mniej ludności polskiej. W pierwszych latach prognozy będziemy mieli niewielki spadek – poniżej 10 tys. osób rocznie. Ważniejsze i znaczące dla nas zmiany zaczną się dopiero po roku 2015 zaś ostatnie pięciolecie będzie spadkiem ponad 800 tys. osób w naszym kraju. W latach 2008 – 2020 roczny spadek i tempo liczby ludności będzie wynosić od - 0,12 % do - 0,02 %, a w kolejnych pięcioleciach po roku 2020 wyniesie od - 0,55 % do - 0,26 %.
Przyrost rzeczywisty jest różnicą przyrostu naturalnego i salda migracji. Daje on najwłaściwszy i najpełniejszy obraz zmiany liczby ludności.
Saldo migracji - różnica między napływem (imigracja) a odpływem (emigracja) ludności z pewnego obszaru w danym czasie.
Jeżeli mamy do czynienia ze zmniejszającą się liczbą mieszkańców, to nazywamy to ,,ujemnym przyrostem rzeczywistym”, natomiast jeśli liczba ta wzrasta to mówimy o ,,dodatnim przyroście rzeczywistym’’
Przykłady:
Niemcy 2004 r.
przyrost naturalny –2,0‰
saldo migracji 2,2‰
przyrost rzeczywisty = –2,0 + 2,2 = 0,2‰
Kazachstan 2004 r.
przyrost naturalny 5,9‰
saldo migracji –3,3‰
przyrost rzeczywisty = 5,9 + (–3,3) = 2,6‰ ”
Źródło : www.wiking.edu.pl
 
L.p. Województwo Saldo ruchu naturalnego Saldo migracji
1. Dolnośląskie -0,7 -0,7
2. Kujawsko-pomorskie 0,8 -0,5
3. Lubelskie -0,1 -1,4
4. Lubuskie 1,1 -0,6
5. Łódzkie -3,2 -0,5
6. Małopolskie 2,0 0,6
7. Mazowieckie -0,8 1,8
8. Opolskie 0,0 -3,4
9. Podkarpackie 2,5 -0,9
10. Podlaskie 0,2 -1,3
11. Pomorskie 2,4 0,2
12. Śląskie -0,8 -2,5
13. Świętokrzyskie -0,6 -1,6
14. Warmińsko-mazurskie 2,6 -1,7
15. Wielkopolskie 1,0 0,4
16. Zachodniopomorskie 1,1 -0,4
Przyrost rzeczywisty ludności Polski
Źródło: Rocznik Statystyczny RP 1999, GUS. W-wa

 

Przyrost rzeczywisty dla Europy w 2004 roku
Przyrost rzeczywisty dla Europy w 2004 roku
www.wiking.edu.pl
 
Najniższy przyrost rzeczywisty w 2004 roku miała Estonia, Łotwa, Ukraina oraz Bułgaria, mniej niż -5‰. Ujemny przyrost rzeczywisty wartości od –5 do 0 ‰ uzyskały głownie kraje Europy wschodniej i środkowo-wschodniej, min.: Rosja, Białoruś, Polska, Rumunia, Węgry, Czechy. Najwyższą wartość, większą niż 10‰ przyrostu rzeczywistego uzyskała Irlandia oraz Turcja w europejskiej części kontynentu. Średnie wartości przyrostu przypadły na stosunkowo małe kraje europejskie tj.: Islandia, Szwajcaria, Albania oraz Holandia. Przyrost rzeczywisty od 0 do 5‰ osiągnęły państwa głownie Europy środkowej, takie jak: Niemcy, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Francja, Wielka Brytania, Grecja oraz kraje skandynawskie.
 
Przyrost rzeczywisty dla świata w 2004 roku
Przyrost rzeczywisty dla świata w 2004 roku; www.wiking.edu.pl
 
Najniższy przyrost rzeczywisty na świecie w 2004 roku odnotowano na kontynencie europejskim, tj. na: Ukrainie, Bułgarii oraz Estonii. Ujemny przyrost rzeczywisty, wartości od –5 do 0 ‰ uzyskały głownie kraje Europy środkowej i środkowo-wschodniej min. Polska, Białoruś, Rosja, Litwa, Łotwa, Czechy oraz Rumunia. Najwyższe wartości, więcej niż 30‰ przyrostu rzeczywistego uzyskały głównie kraje afrykańskie tj.: Czad, Somalia, Madagaskar oraz Afganistan na kontynencie azjatyckim. Dość wysoki przyrost rzeczywisty od 20-30‰ zanotowano na kontynencie afrykańskim, głównie w jego środkowej części , min. w krajach: Sudanie, Libii, Nigrze, Mali, Mauretanii, Zairze oraz w kilku krajach Azji tj.: Arabii Saudyjskiej, Iraku, Nowej Gwinei a także w kilku państwach obu Ameryk (Gwatemala, Honduras, Panama. Od 10 do 20‰ wartości przyrostu rzeczywistego zanotowano na kontynencie południowo amerykańskim, w krajach: Brazylii, Argentynie, Chile, Peru, Wenezueli, na kontynencie północno amerykańskim – w Meksyku, na kontynencie afrykańskim, min.: Algierii, Etiopii, Namibii, Mozambiku, Kamerunie oraz Republice Południowej Afryki, na kontynencie azjatyckim min. : Mongolii, Indii, Iranu, Indonezji oraz Malezji. Dodatnie wartości od 0 do 10‰ wystąpiły na kontynencie północno-amerykańskim w Kanadzie, USA oraz Kubie, na kontynencie południowo-amerykańskim w Urugwaju, Gujanie oraz Surinamie, na przeważającej części zachodniej i środkowej kontynentu europejskiego (państwa UE), na kontynencie azjatyckim w Chinach, Kazachstanie, Japonii oraz Tajlandii, na kontynencie afrykańskim w Zimbabwe oraz Australii i Oceanii.
 

Bibliografia:

 

Autor opracowania:

Błędzińska Dominika
 

KONTAKT

mgr SŁAWOMIR DMOWSKI
kontakt@norwid24.waw.pl

GEOGRAFIA - LOGO

SZCZEGÓŁY W ZAKŁADCE: KONTAKT

KONSULTACJE

TERMINY WAŻNE OD 10 WRZEŚNIA 2018 r.

DLA UCZNIÓW "NORWIDA"
WTOREK: 15.15-15.40
Miejsce: pracownia geograficzna - sala 211
(fakt udziału należy danego dnia wcześniej zgłosić)

Konsultacje dotyczą:
prac pisemnych - kartkówek, sprawdzianów, testów
(zaliczenia oraz poprawa prac);
konsultacji przedmiotowych z geografii, przyrody i informatyki
oraz pozostałych spraw szkolnych
(w tym wgląd do prac pisemnych)
 
 
 Licznik odwiedzin www.geografia24.eu:   4244074